گپوگفتی با دکتر حجتا… ایوبی، استاد دانشگاه، مدیر فرهنگی و رئیس امور فرهنگ، ورزش و گردشگری سازمان برنامه و بودجه، درباره تجربهها، چالشها و خاطراتی از دیپلماسی فرهنگی در فرانسه و…نویسنده: صابر
مترجم:
در فضای پُرنوسان مدیریت فرهنگی کشور، نام «دکتر حجتا… ایوبی» با تجربههایی گره خورده است که کمتر مدیری آنها را یکجا تجربه کرده است؛ از کرسی استادی دانشگاه تهران تا ریاست سازمان سینمایی وزارت ارشاد و دبیری کل کمیسیون ملی یونسکو. او که دانشآموخته جامعهشناسی سیاسی از فرانسه است و تأملات نظریاش در آثار مختلفش بازتاب یافته، اکنون در کسوت رئیس امور فرهنگ، هنر و ورزش سازمان برنامه و بودجه، از زاویهای متفاوت به بحرانها و فرصتهای فرهنگی مینگرد. چندی قبل فرصتی دست داد تا با او درباره میراث تجربیاش در دیپلماسی فرهنگی، چالشهای بودجهریزی در ورزش، مدلهای بومی سینما و البته روایتهای ناگفته از دغدغههای «رهبر شهید» حول سینما، گفتوگویی مفصل داشته باشیم. این گزارش، روایتی است از آنچه او در هزارتوی بوروکراسی و مدیریت کلان فرهنگی آموخته است.
مقاومت فرانسوی در برابر هالیووداز ایوبی درباره نسبت مدلهای حکمرانی فرهنگی فرانسه و ایران پرسیدیم. او با تأکیدی روشن بر ضرورت «بومیسازی» الگوها، معتقد است که نباید در دام کپیبرداری صرف افتاد، اما میتوان از تجربه تاریخی فرانسویها درسهای بزرگی گرفت. ایوبی میگوید: «ما در جامعهشناسی سیاسی معتقدیم جمهوری اسلامی باید مدل حکمرانی خاص خود را داشته باشد، اما سیاستگذاری فرهنگی در فرانسه برای من بسیار درسآموز بود.» او به سال ۱۹۵۸ و ظهور «آندره مالرو» اشاره میکند؛ زمانی که در میان مخالفتهای سرسختانه، اولین وزارتخانه فرهنگ در جهان (در اروپا) با حمایت ژنرال دوگل تأسیس شد.به اعتقاد ایوبی، از آن تاریخ به بعد، فرهنگ در فرانسه از حاشیه به متن برنامههای دولت کوچ کرد. ایوبی معتقد است مقابله با تهاجم فرهنگی آمریکا، سیاستی بیپایان و پیوسته در این کشور بوده و تلاش برای حفظ فرهنگ بومی و میراث فرهنگی، آن چیزی است که ما در ایران امروز بیش از هر زمان دیگری به آن نیاز داریم. او با تحسین نحوه حفاظت فرانسویها از بناها و موزهها در برابر موجِ بیامان بازسازیهای مدرن، میافزاید: «فرانسویها حتی در عرصه سینما هم حرف برای گفتن داشتند. نمیخواهم بگویم این مدل مستقیماً قابلاجراست، اما آنها جزو معدود کشورهای اروپایی هستند که با برنامهریزی دقیق در برابر هالیوود ایستادگی کردند.»او خاطرهای از صحبت پخشکننده فیلمهای عباس کیارستمی، روایت میکند که نشاندهنده عمق نفوذ نگاه ایرانی در جهان است. کارمیتز به ایوبی گفته بود: «عباس به ما یاد داد که بدون پول هم میتوان در مقابل هالیوود ایستاد.» همین تجربیات بود که ایوبی را ترغیب کرد تا کتاب «سیاستگذاری فرهنگی» را بنویسد و در آن به این موضوع بپردازد که بهرغم تمام تفاوتهای ساختاری، شیوه فرانسویها میتواند برای ما درسهایی داشته باشد.
